पोस्टपार्टम डिप्रेसन : बच्चा जन्मिएपछि आमाको मनमा आउने अदृश्य पीडा
✍️ डा. उपमा बस्नेत (प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ)
बच्चाको जन्म कुनै पनि परिवारका लागि खुसीको क्षण हो । घरमा नयाँ सदस्यको आगमनसँगै परिवारका सबै सदस्य उत्साहित हुन्छन् ।
नवजात शिशुको हेरचाह, नामकरण, भविष्यका योजना र खुसीका क्षणबीच एउटा पक्ष भने धेरैजसो ओझेलमा पर्छ, भर्खरै आमा बनेको महिलाको मानसिक स्वास्थ्य ।
धेरैले प्रसूति पछि आमामा देखिने थकान, रोइरहने बानी, चिडचिडापन वा चिन्तालाई सामान्य परिवर्तन ठान्छन् । तर यी लक्षण लामो समयसम्म रहिरह्यो, दैनिक जीवनमा असर पर्न थाल्यो वा आमाले आफू र आफ्नो बच्चाप्रति रुचि गुमाउन थालिन् भने त्यो सामान्य अवस्था नहुन सक्छ ।
यस्तो अवस्थामा पोस्टपार्टम डिप्रेसनको सम्भावनाबारे सोच्न आवश्यक हुन्छ । पोस्टपार्टम डिप्रेसन एउटा मानसिक स्वास्थ्य समस्या हो, जुन बच्चा जन्मिएपछि केही हप्ता वा महिनाभित्र विकास हुन सक्छ । समयमै पहिचान र उपचार भए यो निको हुन सक्छ, तर बेवास्ता गरियो भने यसले आमा, बच्चा र सम्पूर्ण परिवारको जीवनमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ ।
पोस्टपार्टम डिप्रेसन भनेको के हो ?
पोस्टपार्टम डिप्रेसन बच्चा जन्मिएपछि हुने एक प्रकारको डिप्रेसन हो । यो सामान्य ‘बेबी ब्लुज’ भन्दा फरक अवस्था हो ।प्रसूति भएको केही दिनसम्म धेरै महिलामा हार्मोनको परिवर्तनका कारण भावुक हुने, सामान्यभन्दा बढी रोइरहने वा मन अस्थिर हुने समस्या देखिन सक्छ । यसलाई बेबी ब्लुज भनिन्छ, जुन सामान्यतया दुई हप्ताभित्र आफैं कम हुन्छ ।
तर यदि उदासी, निराशा, चिन्ता, थकान र भावनात्मक समस्या दुई हप्ताभन्दा बढी रहिरह्यो र दैनिक जीवन, बच्चाको हेरचाह तथा पारिवारिक सम्बन्धमा असर पार्न थाल्यो भने पोस्टपार्टम डिप्रेसन हुन सक्छ ।
किन हुन्छ ‘पोस्टपार्टम डिप्रेसन ?’
पोस्टपार्टम डिप्रेसन कुनै एउटै कारणले मात्र हुने रोग होइन । शारीरिक, मानसिक र सामाजिक कारणहरू मिलेर यसको जोखिम बढाउन सक्छन् ।
बच्चा जन्मिएपछि एस्ट्रोजन र प्रोजेस्टेरोनजस्ता हर्मोन अचानक घट्छन् । यसले मस्तिष्कमा असर पुर्याएर मनोदशामा परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।
